‘Het Dorp’ van Jean Ferrat (met chanson)

zo 25 april 2021

Door Martijn Joosse (m.m.v. Maria Edelman)

(klik op de foto’s om ze te vergroten)

 

‘La Montage’, ‘Het Dorp’, Jean Ferrat, Wim Sonneveld, dan zijn we meteen ‘thuis’. Vanmorgen op de radio was het onvergankelijke chanson ‘La Montagne’ van Ferrat weer te horen. Destijds schitterend ‘hertaald’ door Friso Wiegersma en prachtig vertolkt door Wim Sonneveld als ‘Het Dorp’.
Antraigues-sur-Volane in de Ardèche ís dat dorp.
‘Pourtant que la montagne est belle’, zong Jean Ferrat (1930-2010) over de omgeving van de Monts d’Ardèche.
Hij vond het er zelfs zo mooi dat hij van Antraigues zijn woonplaats maakte. En mede dankzij zijn betrokkenheid groeide de commune uit tot een gezellig kunstenaarsdorpje. Kunst en prachtige natuur, een gouden combinatie waarop Antraigues zich maar al te graag laat voorstaan. In 2014 belandde het relatief onbekende Antraigues nog zomaar op de vierde plek bij een verkiezing van meest geliefde dorpjes van Frankrijk.

Alles wat je je bij een oud dorpje voorstelt
En dat is niet gek bedenk ik, als ik het dorp binnenrijd. Het ligt op een klein bultje in het dal van de Volane, en het heeft alles wat je je bij een oud Frans dorp voorstelt: een kerkje dat boven het dorp uitsteekt, een gezellig plein met terrasjes en een aantal leuke winkeltjes en ateliers.
Ik zet mijn auto op het parkeerterrein onderaan het dorp en loop omhoog. Al direct als je het pleintje oploopt valt het grote Jean-Ferrathuis op. Dit is na zijn dood ingericht als klein museum waarin de hoogtepunten uit het leven van de chansonnier worden belicht. Je vindt er bovendien zijn piano en de werkkamer met bibliotheek van de zanger is er nagebouwd. Op de buitenmuren zijn z’n poëtische teksten te bewonderen.

Communistische sympathieën
Jean Ferrat was de zoon van de joodse Mnacha Tenenbaum, die op negentienjarige leeftijd in 1905 of 1906 vanuit Rusland naar Frankrijk was gekomen. Mnacha zette zijn eigen juweliersatelier op in Parijs en trouwde in 1917 met de katholieke Française Antoinette Malon, afkomstig uit de Auvergne. Na zijn naturalisatie als Fransman in 1928 nam Mnacha de naam Michel aan. Hij werd een zeer succesvolle juwelier en verhuisde en zijn gezin naar Vaucresson, een chique voorstad van Parijs. Michel en Antoinette kregen vier kinderen. Jean was hun jongste zoon. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Michel Tenenbaum in 1942 in Auschwitz vermoord. Van dit drama doen Ferrat’s chansons ‘Nuit et brouillard’ (1963) en ‘Nul ne guérit de son enfance’ (1991) verslag. De familie Tenenbaum vluchtte toen naar de “vrije zone” in Frankrijk waar ze enige tijd werden opgevangen door communisten. Sinds die tijd was Jean Ferrat een sympathisant van de communistische partij PCF, al was hij het soms ook oneens met hen. Door zijn maatschappijkritiek had Ferrat tegenstanders. Zo was ‘Ma France’ (1969) enige tijd verboden op de Franse radio en was er in 1991 een controverse tussen Jean Ferrat en TF1 over zijn chanson ‘A la Une.’

Hij begon in Parijs
De carrière van Jean Ferrat begon in het Parijs van de jaren vijftig. Hij zocht een artiestennaam en besloot na een bezoek aan Saint-Jean-Cap-Ferrat (Alpes-Maritimes) zich Jean Ferrat te noemen.
In de jaren zestig en zeventig groeide hij uit tot een van Frankrijks populairste zangers. Hij leerde in 1956 de zangeres Christine Sèvres (1931-1981) kennen met wie hij in 1961 trouwde na drie jaar te hebben samengewoond. Hij was een groot bewonderaar van de Franse dichter Louis Aragon en heeft tientallen van diens gedichten bewerkt tot liedjes, zoals ‘Aimer à perdre la raison’ en ‘Que serais-je sans toi’.

Sinds 1964 in de Ardèche
In 1964 besloten Jean en Christine een huis te kopen in Antraigues-sur-Volane, het huis heette Bergnolles. Hier zou hij blijven wonen tot zijn dood in 2010. Al voor het overlijden van Christine Sèvres in 1981 kreeg hij een relatie met Colette Laffont, met wie hij in 1992 trouwde. Op de Place de la Résistance in het dorpje vind je twee restaurants, La Montagne en Lo Podello. Met beide had Jean Ferrat een sterke band. In 1964 logeerde hij in Lo Podello tijdens de verbouwing van zijn huis. Aan een tafeltje in Lo Podello schreef Jean Ferrat in datzelfde jaar La Montagne.
Je kunt je nog steeds terecht: klik hier. In 1972 kocht hij samen met zijn vriend Jacques Boyer echter het andere restaurant: La Montagne. Dat bestaat ook nog steeds: klik hier.
Ferrat overleed op 79-jarige leeftijd na een kort verblijf in het ziekenhuis waar hij was opgenomen nadat hij thuis was gevallen. Hij was ook al geruime tijd ernstig ziek. Zijn begrafenis werd rechtstreeks uitgezonden op de Franse televisie.

Uitvalsbasis voor mooie tochten in vulkanisch gebied
Na even een rondje op het plein te hebben gelopen vervolg ik mijn route door Antraigues en stap ik het kerkje binnen. Dat dateert uit de negentiende eeuw. Interessant is echter dat de klokkentoren ernaast oorspronkelijk niet bij de kerk hoorde, maar gebouwd werd als de donjon van het kasteel van Antraigues, dat voor het grootste deel in de achttiende eeuw vernietigd werd.
Het dorp is verder zeer klein, na een rondje rondom de kerk en een wandeling door de paar nauwe straatjes eromheen heb je het meeste wel gezien. Leuk is echter ook dat het een goede uitvalsbasis is voor mooie tochten door de omgeving. Je bevindt je hier in vulkanisch gebied, en op een aantal plekken zijn daar nog duidelijk de sporen van te vinden. Bijvoorbeeld in de vorm van bijzondere basaltrotsen en iets verderop bij Aizac nog een heuse krater, en de zogenaamde sucs verder naar het noorden.

De teloorgang van het platteland
Ferrat hield van het licht en het zuiden. En van het platteland. Zijn ‘La Montagne/Het Dorp’ uit 1967 is daar een sublieme getuigenis van. Nooit heeft iemand mooier verhaald over de teloorgang van het platteland en het wegtrekken van de jeugd naar ‘de grote stad’ om nog een droge boterham te kunnen verdienen. Alleen, de harde realiteit van nu is niet veel anders. Het platteland ontvolkt nog steeds, de boel vergrijst. Nostalgie is het trefwoord. Luister hier maar hoe mooi hij dat verwoord heeft: klik hier.

Martijn Joosse is de bedenker van www.frankrijkpuur.nl met mooie reportages, fraai fotowerk, en een prima gratis e-reisboek over Frankrijk.

3 reacties op “‘Het Dorp’ van Jean Ferrat (met chanson)”

  1. Beste Martijn (en Maria)
    Interessante geschiedenis, die ik niet kende. Doet me denken aan de geschiedenis van Longo Maï in Forcalquier, waar ik eens kort verbleef meer dan 40 jaar geleden.
    Hun uitgangspunt -als beweging- was om de trek naar de grote stad tegen te gaan door oorspronkelijke ambachten weer te stimuleren als bosbouw, schapenteelt voor de wol, spinnerijen in de Ardeche, nieuwe scholen etc.
    Ze hadden zelf een eigen radio station Zinzine welke er nog steeds is dacht ik. De bevolking was niet altijd geheel op hun hand en ik herinner me een stevig aantal herdershonden altijd in de omgeving van de guru Remi.
    Weten jullie iets meer van de ontwikkelingen van jaren terug ?
    met vr gr

  2. Nicolas Loyens

    Beste Martijn en Maria ,
    Mooie hommage aan Ferrat , één van m’n lievelingszangers ( klasse , visionair , magnifieke teksten ) .
    Isabelle Aubret ( Sa France ) en Didier Barbelivien ( Jean de France ) zingen ’n mooi eerbetoon aan Ferrat .
    Ferrat mag gerust toegevoegd worden aan de grote DRIE van het Chanson Française : Brel , Brassens en Ferré .
    Fijn w-e ,
    Mvg ,

    Nicolas

  3. Nicolas Loyens

    Hey , kleine correctie het lied van Isabelle Aubret noemt : ” Sa montagne ” i.p.v. ” Sa France “

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Of reageer met je Facebook account

Scroll naar top